İşitme cihazı denemesi ve seçimi nasıl yapılmalıdır?

İşitme kayıplı çocuklarda cihaz rehabilitasyon için çok önemlidir. Çocuk sesle tanışması ile beraber konuşma ve lisan geliştirilebilir, eğitim verilebilir ve sensorial sistem ses ile uyarılabilir. Bu yüzden rezidüel işitmenin yararlı olabilmesi için erken cihazlama çok önemlidir. İşitme kaybıyla doğan çocuklar duysal mahrumiyetten dolayı zarar görürler.

İŞİTME CİHAZININ DEĞERLENDİRİLMESİ VE UYARLANMASI

İşitme cihazı denemesi ve uygulaması, mümkünse bu konuda deneyimli bir klinisyen, tercihan bir odyolog tarafından gerçek kulak ölçümü ile yapılmalıdır. Özellikle bebeklerdeki işitme kaybının tanınması ve işitme eşiklerinin belirlenmesi zor olduğundan dolayı, işitme cihazı seçim ve ayarlanması işinin deneyimli ve cihaz yönünden donanımlı odyologlar tarafından yürütülmesi uygun olur.

İşitme düzeyi değerlendirilip cihaz uygulanmadan önceki zorunlu basamak, tıbbi yaklaşımdır. Çocuk genel kulak hastalıkları yönünden değerlendirilip, herhangi bir hastalığının bulunup bulunmadığı yönünden irdelenmelidir. Eğer bir hastalık saptanırsa çocuğun takip, tedavi ve yönlendirşlmesinin buna dayanarak yürütülmesi gerekir. Eğer cerrahi veya ilaçla tedavi gerektiren bir hastalık bulunmaz, sadece iç kulağın etkilenmesiyle seyreden bir işitme kaybı varsa bu durumda işitme cihazlı veya ağır kayıplarda ise koklear implantlı rehabilitasyon uygulanır. İşitme cihazı kullanılması gereği doğarsa ailenin bu konudaki tüm kuşkuları giderilir ve çocuğun cihazdan yarar görebileceği tarzda bir eğitim programına devam etmesi önerilir. İşitme cihazlı rehabilitasyon programı süresince yıllık periyodik kulak muayeneleri bu programının bir parçası olmalıdır. Bu sayede kulak yolunda biriken kulak kiri, sinsi seyirli orta kulak iltihapları ve dış kulk yolu iltihapları tanınarak tedavi

ÇOCUKLARDA İŞİTME CİHAZLARININ ELEKTROAKUSTİK KARAKTERİSTİKLERİNİN SEÇİMİ

Bugün maksimum çıkışlı özel kapsamlı kazançlı frekans kazançlı cihazlar üretilmektedir. Bazı araştırmacılar tarafından yarı kazanç kontrol mekanizması önerilmiştir. Bazı araştırmacılar ise en rahat ses düzeyini saptayarak bu düzeyi kullanarak cihaz ayarlamasını benimsemişlerdir. Genelde işitme cihazının kullanılmasının temel amacı, tüm sesleri değil ancak konuşma sesinin en konforlu şekilde anlaşılır hale getirmektir. Bu sayede konuşmayı öğrenme sürecinde bulunan küçük çocukların konuşma seslerini anlaması ve günlük kelime bilgisinin arttırılması hedeflenmiştir. Konuşmayı günlük hayatında yoğun olarak kullanmakta olan fakat giderek iki kulağında işitme kaybı artan yetişkin işitme kayıplılarda cihaz kullanımının amacı, konuşma seslerinin anlaşılmasını sağlamaktır. Sessiz ortamda konuşmayı anlamak genellikle kolaydır. Oysa gürültü eşliğinde konuşmayı anlamak kolay değildir. Bui zorlukları aşmak için sesli dünyanın olanaklarından yararlanmak yeterli olmaz, ayrıca ses dışı anlaşım olanaklarından da yararlanmak gerekebilir. Örneğin, dudaktan okuma becerilerinin geliştirilmesi, konuşmanın anlaşılmasındaki diğer tüm öğelerin birleştirilmesi, konuşmanın bağlamından anlam çıkarılması gibi birtakım öğelerden yararlanılması gerekebilir.

KULAK ARKASI CİHAZIN ZORUNLU AKSESUARI, KULAK KALIBI

Kulak arkası işitme cihazının olmazsa olmaz parçası bu cihazın kulak yoluna yerleştirilmesini sağlayan kulak kalıbıdır. Kulak kalıbı cihazın sadece kulak arkasında sabitlenmesini sağlamaz, aynı zamanda dış ortama sesin kaçmasını da önler. Bunlardan ayrı olarak dış kulak yoluna iletilecek sesin işitme kaybına uygun şekilde modifiye edilmesine de olanak sağlar. Kalıp, en sonda sıralanan özelliği sayesinde, işitme kaybının fazla olduğu seslerin daha güçlü olarak iletilmesine katkı sağlar. Dikkatli ve usulune uygun alınmış bir kulak kalıbı, kulak kanalına tam yerleşmeli, ses kaçağına izin vermemeli, cihazın kulakta sabit kalmasını sağlamalı ve ıslık sesini (akustik feedback) önlemelidir. Bir kulak kalıbının kulağa ilk takıldığı zaman değil kullanıldığı süre boyunca kulak yolunda tam oturmasını sağlamak gerekir. Bu nedenle özellikle bebeklerde kulak kalıbının 6-8 aylık aralarla yenilenmesi gerekmektedir. Ancak bu şekilde bebeğin büyüyen kafasına ve kulak yoluna rağmen kalıp, ses kaçağına yol açmaz.

Yukarda tanımlanan nedenlerle, bir odyologun işitme kaybına göre kalıbın niteliğini yapılmadan önce belirlemesi ve kalıbın buna göre yapılması gerekmektedir. Bazen sadece dijital cihazlarda yapılacak ayarlamalar yeterli olmayabilir; ayrıca cihaza eklenecek olan kulak kalıbında gerekli modifikasyonlar da gerçekleştirilirse, sonuç olarak işitme cihazının etkinliği ve verimliliği daha da artacaktır. Kalıp yerine geçmişte kullanılmış standart "kulak memeleri" artık daha fazla uygulanmamaktadır.

PROGRAMLANABİLİR VE DİJİTAL CİHAZLAR

Teknoloji ile gelişen son cihazlarda kullanıcının ihtiyacını en iyi şekilde karşılamak amacıyla programlanabilme fonksiyonu olan dijital cihazlar geliştirilmiştir. Ancak bilgisayar yardımıyla programlanması o işitme cihazının dijital olduğunu göstermez. Bazı cihazlar bilgisayar yardımıyla programlansa bile gerçek anlamda dijital değildir ve bu cihazlar "programlanabilir cihaz" olarak tanımlanır.

İKİ KULAKTA İŞİTME KAYBI OLANLARDA HER İKİ TARAFA DA İŞİTME CİHAZI KULLANILMASININ AVANTAJLARI

Her iki kulağında işitme kaybı bulunan bir hastanın her iki kulağının da cihazlandırılması önerilmektedir. Bazen konuşmayı anlama becerisi düşük olduğunu gösteren testlere dayanarak tek kulağa cihaz uygulanması gerekebilir. Hastanın konuşmayı anlama kapasitesi düşük olan kulaktan yükseltilen fakat anlaşılamayan konuşmalar bazen konuşmayı anlaması daha iyi olan karşı kulaktan yükseltilen konuşmaların algılanmasını bozabilmektedir.

1. İki kulağın da duyması sayesinde sesin yön tayini iyi yapılır.

2. Kafanın yapacağı gölge etkisinin azaltılması.

3. Gürültülü ortamda konuşmanın daha iyi anlaşılması.

4. Doğala yakın 3 boyutlu ses kalitesi ve ayrıca her iki kulaktan alınan seslerin beyinde birleştirilmesi etkisiyle kullanım volüm kontrolünün sağlanmasıdır.

Eğer iki kulağında işitme kaybı olan bir kişinin bir kulağı cihazsız kalırsa bu taktirde cihaz takılmayan kulakta konuşmayı alma kabiliyetinin kötüleştiğini gösteren bulgular elde edilmiştir.

Bebeklerde kulak arkası cihaz kullanılmasının avantajları:

1. Kulak arkası cihazlar, ileri derecedeki işitme kayıplarında bile yetecek denli güçlü olarak sesi yükseltgemektedir.

2. Kulak hizasında sesin algılanmasını sağlamaktadır.

3. Kalıbın yenilenmasi sayesinde kulak kanalındaki değişikliklere göre adapte edilebilmektedir.

4. İki kulağa sesin birbirinden bağımsız iletilmesi olanağını sağlamaktadır.

İŞİTME CİHAZI KONTROLÜ

1. Tüp, kalıp ve cihazın görsel durumu: Her biri temiz olmalıdır. Tamamı kuru elle silinebilir. Kalıp ve tüp sabunlu suyla temizlenebilir.

2. Pil kontrolü: Uygun voltajdaki pil kullanılmalıdır. Paslanmamalıdır.

3.Dinleme kontrolü: Kulak kalıbıyla cihaz dinlenir, konuşmanın anlaşılabilirliği, çevre gürültüsünün miktarı volüm kontrolü ile ayarlanabilir.yeni üretilen dijital cihazlar programlama ile bu ayarı sürekli ve otomatik olarak yapmaktadır.

4. Çocukların kulağında dinleme kontrolü: Ses kontrol ayarlaması odyolog tarafından yapılmalıdır. Feedback olmamalıdır. Kişiler cihaza çok fazla ses geldiğinde mikrofon ile hoparlör arasında geri dönüş olduğunu, kalıpla ilgili bir ses kaçağında ses kontrol ayarı gereğinden fazla yüksekltildiğinde ıslık sesi(feedback) olduğunu öğrenmelidirler.